Wanneer is machinaal bestraten verplicht?
Wanneer is machinaal bestraten verplicht?
Bestraten is zwaar werk. Stenen sjouwen, gebogen staan, steeds dezelfde bewegingen herhalen — dat kost je lichaam op de lange termijn veel. Daarom geldt in Nederland een duidelijke regel: als stratenmaker ben je verplicht om machinaal te werken. In dit artikel lees je wanneer dat precies het geval is, wat de gevolgen zijn als je je er niet aan houdt en welke machines je daarvoor inzet.
Waarom bestaat de verplichting?
Stratenmakers lopen een groot risico op rugklachten, knieproblemen en RSI. Dat komt door de combinatie van zwaar tillen, een voorovergebogen werkhouding en herhalende bewegingen. Om beroepsschade te voorkomen, heeft de sector afspraken gemaakt over wanneer je machines moet inzetten.
Die afspraken staan in de Arbocatalogus Bestratingen. Dat is een document dat werkgevers en vakbonden samen hebben opgesteld. De Nederlandse Arbeidsinspectie gebruikt deze catalogus als basis voor controles op de bouwplaats. Houd je je eraan, dan voldoe je aan de Arbowet.
Ook de gewichten van het materiaal spelen een rol. Stenen zwaarder dan 4 kg en tegels zwaarder dan 9,5 kg mag je niet meer handmatig leggen. Bij veel gangbare bestrating kom je al snel boven die grens uit.
De hoofdregel: machinaal is de standaard
Het uitgangspunt in de Arbocatalogus Bestratingen is simpel: bestrating leg je altijd machinaal aan. Handmatig werken mag alleen nog in uitzonderingsgevallen — en dan ook alleen als je dat vooraf hebt vastgelegd in een straatwerkplan met goede onderbouwing.
Meer weten over hoe machinaal bestraten in de praktijk werkt? Lees ons artikel machinaal bestraten: zo werkt het.
Wanneer mag je nog handmatig werken?
Handmatig bestraten is alleen toegestaan als machinaal werken echt niet mogelijk is. Denk aan een smalle doorgang, een lastig hoekje of een oppervlak van een paar vierkante meter. In dat geval moet je:
een straatwerkplan opstellen met uitleg waarom machinaal niet kan
zorgen voor aanvullende maatregelen om de lichamelijke belasting te beperken
dit vooraf afstemmen met je arbodienst of veiligheidscoördinator
Doe je dat niet, dan loop je het risico dat de Arbeidsinspectie het werk stilzet.
Geldt dit ook voor zzp'ers en particulieren?
De Arbocatalogus geldt voor werkgevers en werknemers in de bestratingsbranche. Voor zzp'ers zonder personeel geldt de verplichting formeel minder strikt, maar ook zij moeten op grond van de Arbowet hun eigen gezondheid beschermen.
Particulieren vallen buiten de regeling. Maar ga je als particulier een grote oprit of terras bestraten? Dan is een bestratingsklem huren of een straatmakker inzetten ook gewoon slim — je rug zal je er dankbaar voor zijn.
Wat gebeurt er als je de regels niet volgt?
De Nederlandse Arbeidsinspectie controleert actief op bouwplaatsen waar straatwerk plaatsvindt. Ziet een inspecteur dat er handmatig wordt bestraat zonder geldige reden, dan kan die op basis van artikel 28 van de Arbowet het werk direct stilleggen wegens ernstig gevaar voor de gezondheid. Daarnaast kunnen er boetes worden opgelegd — voor zowel de uitvoerende partij als de opdrachtgever.
De Arbeidsinspectie controleert de komende jaren extra intensief op straatwerk. Dat hebben ze in 2025 officieel aangekondigd. De kans op een bezoek van een inspecteur is dus groter dan ooit.
Welke machines gebruik je?
Er zijn drie veelgebruikte opties voor machinaal bestraten. Welke je kiest, hangt af van het type bestrating, de omvang van het project en de beschikbare ruimte.
Straatmakker
De Revo Straatmakker is een compacte, zelfstandige machine voor het machinaal leggen van stoeptegels. In de basisuitvoering leg je 4 tegels van 30x30 cm tegelijk, via vier zuignappen. Met een knijphendel gaat de hefboom omhoog, en door het gewicht van de tegels zakt de machine vanzelf terug naar de juiste legpositie. Je hebt er nauwelijks kracht voor nodig.
De Revo Straatmakker is er in twee varianten: op accu of met aggregaat. Met de accuvariant werk je circa 6 uur voordat je de batterijen hoeft te wisselen.
De straatmakker is ook handig bij herbestrating. Je haalt er meerdere tegels tegelijk mee uit het bestaande straatwerk en legt ze daarna even eenvoudig terug. Door het compacte formaat past de machine ook in smalle straten en stegen.
Bestratingsklem
Een bestratingsklem — zoals de Probst HVZ — is een hydraulisch aanbouwdeel dat je monteert op een minishovel, shovel of kraan. Op een pallet met meerdere lagen stenen pakt de klem één laag (pakket) tegelijk op en legt die machinaal op zijn plek. Daarna ga je verder met de volgende laag. Zo verwerk je het hele pallet laag voor laag, zonder dat je zelf stenen hoeft te tillen.
Een bestratingsklem werkt met vrijwel alle soorten bestrating: klinkers, tegels, grasblokken, systeemstenen en meer. Een veelzijdige keuze voor wie al een shovel of kraan op de bouwplaats heeft staan.
Bestratingsmachine
Voor grote projecten zoals wegen, parkeerterreinen en bedrijventerreinen zijn er volledig geautomatiseerde bestratingsmachines beschikbaar, zoals de Probst Pavermax en de Roadprinter Eco. Deze machines leggen bestrating in hoog tempo met minimale handarbeid.
Huren of kopen?
Heb je niet de hele tijd bestratingsopdrachten? Dan is huren meestal voordeliger. Je betaalt alleen als je de machine nodig hebt en hebt geen omkijken naar opslag en onderhoud.
Bij Nemaco huur je een straatmakker, bestratingsklem of mini shovel. Wij helpen je de juiste keuze te maken. Bekijk ons verhuurassortiment of kom langs in Nijverdal, Oldenzaal of Coevorden.
Kort samengevat
Machinaal bestraten is de standaard, vastgelegd in de Arbocatalogus Bestratingen.
Stenen zwaarder dan 4 kg en tegels zwaarder dan 9,5 kg mag je niet meer handmatig leggen.
Handmatig mag alleen nog in uitzonderingen, met een straatwerkplan als onderbouwing.
De Nederlandse Arbeidsinspectie controleert actief en kan het werk direct stilleggen.
Geschikte machines: Revo Straatmakker, bestratingsklem of bestratingsmachine.
Huren is voor de meeste bedrijven de slimste keuze.
